Jak leczyć astygmatyzm u dziecka? Przyczyny, objawy, rodzaje

3 sierpnia 2021

Astygmatyzm to refrakcyjna wada wzroku, stosunkowo często występująca u dzieci. Skąd się bierze astygmatyzm u dziecka? Z powodu nieprawidłowości krzywizn (rogówki lub soczewki) wpadająca do oka wiązka promieni po załamaniu skupia się w dwóch punktach, powodując powstanie nieostrego obrazu. W efekcie, prowadzi to do zaburzeń widzenia, czyli astygmatyzmu. Jakie są przyczyny astygmatyzmu u dzieci? Czym objawia się astygmatyzm u dzieci? Czy astygmatyzm u dzieci można wyleczyć? Zapraszamy do lektury naszego artykułu, w którym będzie można znaleźć odpowiedzi na te oraz inne pytania związane z astygmatyzmem.

Astygmatyzm u dziecka – im wcześniejsza diagnoza, tym lepiej

Astygmatyzm u dzieci często występuje razem z innymi wadami refrakcji, np. krótkowzrocznością lub nadwzrocznością. Wczesne rozpoznanie pozwala odpowiednio dobrać korekcję i ograniczyć wpływ wady na rozwój prawidłowego widzenia. Nieskorygowany astygmatyzm może utrudniać dziecku wyraźne widzenie, a w konsekwencji powodować problemy z nauką, czytaniem, pisaniem czy koncentracją.

Dlatego nie warto czekać z pierwszym badaniem wzroku do momentu, aż dziecko nauczy się rozpoznawać litery. Specjalista może wykorzystać metody diagnostyczne dostosowane do wieku małego Pacjenta, dzięki którym możliwe jest wykrycie nieprawidłowości również u niemowląt i dzieci, które jeszcze nie potrafią czytać. Regularne kontrole są równie ważne, ponieważ wada wzroku może zmieniać się wraz z rozwojem dziecka, a zastosowana korekcja może wymagać modyfikacji.

W przypadku podejrzenia astygmatyzmu warto więc jak najszybciej umówić dziecko na konsultację okulistyczną lub optometryczną. Szczególną uwagę należy zwrócić na takie zachowania jak częste mrużenie oczu, przybliżanie książek lub zabawek do twarzy, przechylanie na boki czy szybkie męczenie się przy czynnościach wymagających skupienia wzroku.

Astygmatyzm u niemowlaka i u starszego dziecka

Astygmatyzm u niemowląt występuje stosunkowo często i nie zawsze oznacza konieczność natychmiastowego zastosowania korekcji. Pierwsze badanie okulistyczne dziecka może być wykonane już po narodzinach, dzięki czemu specjalista ma możliwość wczesnego wykrycia wrodzonych nieprawidłowości narządu wzroku. W zależności od rodzaju i wielkości wady lekarz ocenia, czy dziecko wymaga okularów lub jedynie regularnej obserwacji.

W pierwszych latach życia układ wzrokowy intensywnie się rozwija. Wraz ze wzrostem gałki ocznej niektóre wady refrakcji mogą stopniowo się zmniejszać w procesie określanym jako emmetropizacja. Nie oznacza to jednak, że każdą wadę można pozostawić bez kontroli. Szczególnej uwagi wymagają m.in. wysoka nadwzroczność, wysoka krótkowzroczność, różnowzroczność, czyli znaczna różnica wady pomiędzy oczami, oraz większy astygmatyzm u niemowlaka.

W takich przypadkach wczesne wyrównanie wady wzroku może mieć kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozwoju widzenia. Nieskorygowana wada może bowiem prowadzić do niedowidzenia, potocznie określanego jako „leniwe oko”. Dlatego decyzję o rozpoczęciu korekcji zawsze powinien podejmować specjalista na podstawie wieku dziecka, rodzaju i wartości wady oraz wyników przeprowadzonego badania.

U starszego dziecka astygmatyzm może objawiać się m.in. niewyraźnym widzeniem, mrużeniem oczu, problemami z koncentracją podczas czytania czy szybkim zmęczeniem wzroku. Ponieważ dziecko nie zawsze potrafi samodzielnie powiedzieć, że widzi nieostro, regularne badania wzroku są ważnym elementem profilaktyki i pozwalają odpowiednio wcześnie wykryć zmieniającą się wadę.

Przyczyny astygmatyzmu u dzieci

Dotychczas naukowcom nie udało znaleźć się jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy astygmatyzm u dzieci jest dziedziczny. Z całą pewnością można jednak dostrzec rodzinną tendencję do występowania tej wady, nawet w obrębie kilku kolejnych pokoleń. Astygmatyzm u dzieci może być wrodzony lub rozwinąć się w trakcie życia.

Jakie są inne przyczyny astygmatyzmu u dzieci?

• Uraz lub uszkodzenie rogówki – najczęściej jako efekt zakażenia lub operacji okulistycznych, które powodują powstawanie blizn na powierzchni rogówki.
• Choroby oczu – choroby rogówki, stożek rogówki i rogówka kulista – w wyniku których rogówka zmienia kształt.

Z medycznego punktu widzenia, astygmatyzm u dzieci rozwija się, gdy występują choroby rogówki lub soczewki. Prawidłowe, ostre widzenie jest możliwe, gdy rogówka ma kształt sferyczny, podobny do piłki futbolowej. Wszelkie zmiany w kształcie rogówki powodują zaburzenia widzenia.

Astygmatyzm u dzieci – jakie daje objawy?

Astygmatyzm u dzieci daje objawy bardzo podobne do tych u dorosłych. Jednak nie zawsze są one sygnalizowane, co może opóźnić prawidłową diagnozę tego zaburzenia. Najlepszym rozwiązaniem jest wizyta u okulisty lub optometrysty, który podczas prostego badania jest w stanie określić, czy występuje astygmatyzm u dziecka.

Najczęstsze objawy astygmatyzmu u dzieci:

• niewyraźne widzenie z bliska i daleka,
• wrażenie krzywienia się linii prostych,
• mrużenie oczu,
• szybkie męczenie się oczu,
• bóle głowy,
• problemy z koncentracją,
• mylenie liter.

Astygmatyzmu u dzieci nie da się samodzielnie zdiagnozować. Szczególnie u najmłodszych, niezwykle ważna jest obserwacja, np. podczas zabawy, która pomaga dostrzec nieprawidłowości. Wszelkie niepokojące objawy należy jak najszybciej skonsultować z lekarzem.

Rodzaje astygmatyzmu u dzieci

Biorąc pod uwagę różne czynniki, wyróżniamy kilka typów astygmatyzmu u dzieci.

Jeśli spojrzymy na regularność załamania światła, to wyróżniamy:

• astygmatyzm regularny – to sytuacja, w której oko posiada dwie ogniskowe,
• astygmatyzm nieregularny – mamy z nim do czynienia, gdy rogówka ma nierówną powierzchnię i występuje większa ilość ogniskowych np. w stożku rogówki.

Dodatkowo astygmatyzm regularny można podzielić ze względu na stosunek mocy głównych płaszczyzn na:

• astygmatyzm prosty, tzn. zgodny z regułą – płaszczyzna pionowa silniej łamie światło niż pozioma,
• astygmatyzm odwrotny, tzn. wbrew regule – płaszczyzna pozioma silniej łamie światło niż pionowa,
• astygmatyzm skośny – główne płaszczyzny nie leżą w osiach 90-180 stopni.

Astygmatyzm dzieli się również ze względu na wartości refrakcji głównych płaszczyzn. Wtedy mówimy o:

• astygmatyzmie niezłożonym – oko jest miarowe w jednej z głównych płaszczyzn. W zależności od miejsca ogniskowania światła w niemiarowej płaszczyźnie, można wyróżnić astygmatyzm krótkowzroczny lub astygmatyzm nadwzroczny,
• astygmatyzmie złożonym – oko jest niemiarowe (nadwzroczne lub krótkowzroczne) w obu płaszczyznach,
• astygmatyzmie mieszanym – w jednej płaszczyźnie występuje krótkowzroczność, a w drugiej nadwzroczność.

Czy astygmatyzm u dzieci można wyleczyć?

Astygmatyzm u dziecka należy z całą pewnością korygować. Ta wada wzroku pozostawiona bez okularów lub soczewek kontaktowych, wpływa na ostrość widzenia. Leczenie astygmatyzmu jest możliwe zarówno poprzez noszenie okularów, jak i specjalnych soczewek kontaktowych. W korekcji astygmatyzmu niezłożonego wykorzystywane są specjalne soczewki – cylindryczne. Jeśli u dziecka zdiagnozowany zostanie astygmatyzm złożony – korekcję cylindryczną łączy się z korekcją sferyczną.

Astygmatyzm u dzieci może zmieniać się wraz z wiekiem, dlatego tak ważne są regularne kontrole u okulisty.

FAQ – astygmatyzm u dziecka