25 czerwca 2021
Ciśnienie w oku, nazywane również ciśnieniem wewnątrzgałkowym, to ciśnienie panujące wewnątrz gałki ocznej. Jego podstawową funkcją jest utrzymanie prawidłowego, kulistego kształtu oka. Trwałe podwyższone ciśnienie w oku może być związane z rozwojem choroby przewlekłej, a najpoważniejszą z nich jest jaskra.
W przebiegu jaskry dochodzi do uszkodzenia włókien nerwu wzrokowego, co może prowadzić do stopniowego pogorszenia widzenia, a w skrajnych przypadkach nawet do całkowitej utraty wzroku. Jakie są przyczyny wysokiego ciśnienia w oku? Jak rozpoznać jego objawy i jak obniżyć ciśnienie w gałce ocznej?
Prawidłowy poziom ciśnienia wewnątrzgałkowego zależy od równowagi pomiędzy ilością produkowanej cieczy wodnistej a jej odpływem. Ciecz wodnista znajduje się we wnętrzu przedniego odcinka oka i odpowiada za odżywianie struktur, które nie mają własnych naczyń krwionośnych, takich jak rogówka, soczewka i ciało szkliste.
Ciecz wodnista jest produkowana przez ciało rzęskowe, które otacza tęczówkę i jest utworzone niemal w całości przez mięsień rzęskowy. Mięsień ten odpowiada również za napięcie i kształt soczewki. Ciecz wodnista powstaje w nabłonku ciała rzęskowego, a następnie przepływa przez źrenicę z tylnej do przedniej komory oka.
Następnie ciecz wodnista wchłania się przez beleczkowanie znajdujące się w kącie przesączania, nazywanym również kątem rogówkowo-tęczówkowym. Dalej odpływa do zatoki żylnej twardówki, czyli kanału Schlemma, następnie do żył wodnych w rąbku rogówki i ostatecznie do splotu naczyń żylnych.
Tą drogą odpływa około 90% cieczy wodnistej. Pozostałe 10% odpływa przez tęczówkę oraz ciało rzęskowe do przestrzeni nadtwardówkowej.
Problemy z odpływem cieczy wodnistej mogą prowadzić do wzrostu ciśnienia w gałce ocznej. Najczęściej podwyższone ciśnienie w oku jest związane ze zmianami w budowie tkankowej układu odprowadzającego ciecz wodnistą. Zdecydowanie rzadziej dochodzi do wtórnego zwężenia drogi odpływu, które najczęściej wiąże się z obecnością przeszkody mechanicznej.
Ocenę kąta przesączania umożliwia badanie okulistyczne nazywane gonioskopią.
Zobacz też: Jak wygląda leczenie jaskry?
Przyjmuje się, że prawidłowe ciśnienie w oku powinno mieścić się w przedziale 10–21 mm Hg. Średni poziom ciśnienia u większości osób wynosi około 16 mm Hg, natomiast wartość przekraczająca 24 mm Hg jest wskazaniem do dalszej diagnostyki.
Należy jednak pamiętać, że każdy pacjent może tolerować inne wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego. Oznacza to, że poziom bezpieczny dla jednej osoby nie musi być taki sam dla innej. Zdarzają się przypadki, w których nawet wysokie ciśnienie w oku nie powoduje pogorszenia widzenia ani uszkodzenia nerwu wzrokowego.
Możliwa jest również sytuacja odwrotna – u pacjenta występują zmiany chorobowe charakterystyczne dla jaskry, mimo że ciśnienie w oku pozostaje w prawidłowym zakresie. W takim przypadku mówimy o jaskrze normalnego ciśnienia.
Badanie wysokości ciśnienia w oku to tonometria. W trakcie badania lekarz wykorzystuje tonometr, za pomocą którego określa ciśnienie wewnątrzgałkowe.
Jedną z metod jest tonometria aplanacyjna wykonywana przy użyciu lampy szczelinowej. Po znieczuleniu powierzchni oka tonometr delikatnie spłaszcza rogówkę, a lekarz obserwuje jej obraz w lampie szczelinowej. Jest to bardzo dokładna metoda pomiaru.
Alternatywą jest tonometria bezkontaktowa, podczas której rogówka zostaje spłaszczona za pomocą strumienia powietrza. Badanie nie wymaga znieczulenia oka i stosuje się je przede wszystkim podczas badań przesiewowych.
Zobacz też: Jak grubość rogówki wpływa na zabieg laserowej korekcji wzroku?
Ze względu na przyczynę występowania można wyróżnić dwa rodzaje podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego.
Przyczyną wysokiego ciśnienia w oku z zamkniętym kątem przesączania może być m.in. uraz lub stan zapalny oka, w wyniku którego dochodzi do gwałtownego wypływu barwnika z tęczówki. Do zamknięcia kąta przesączania może prowadzić także przyjmowanie niektórych leków, np. powodujących rozszerzenie źrenic.
Podwyższone ciśnienie przy otwartym kącie przesączania jest związane z podwyższoną produkcją cieczy wodnistej. Może być to spowodowane nadciśnieniem tętniczym lub wiązać się z przyjmowaniem wybranych leków.
Chorobą, która jest związana z występowaniem podwyższonego ciśnienia w oku, jest jaskra. Schorzenie może występować zarówno przy otwartym, jak i zamkniętym kącie przesączania, a w jego przebiegu podwyższone ciśnienie może prowadzić do uszkodzenia nerwu wzrokowego.
Nieleczona jaskra może doprowadzić nawet do ślepoty. Warto jednak pamiętać, że jaskra może pojawić się również u osób z prawidłowym ciśnieniem w oku – wówczas mamy do czynienia z tzw. jaskrą normalnego ciśnienia.
Zobacz: Badania na jaskrę
Objawy podwyższonego ciśnienia w oku mogą być różne w zależności od jego przyczyny i tempa wzrostu. Pacjenci, u których stwierdzono wysokie ciśnienie w oku, często skarżą się na bóle głowy lub oka.
Gwałtownemu wzrostowi ciśnienia w oku mogą towarzyszyć zaburzenia widzenia, takie jak mroczki czy ograniczenie pola widzenia. Mogą pojawić się również nudności i wymioty, nasilony ból głowy lub oka oraz intensywne pocenie się.
W przypadku wystąpienia takich objawów należy pilnie zasięgnąć pomocy lekarskiej.
Celem leczenia zbyt wysokiego ciśnienia w oku jest obniżenie ciśnienia śródgałkowego do tzw. poziomu docelowego. Jest to wartość, przy której choroba nie postępuje i która jest uznawana za bezpieczną dla konkretnego pacjenta.
Podstawową metodą leczenia podwyższonego ciśnienia w oku jest terapia farmakologiczna. Krople na obniżenie ciśnienia w oku mogą zmniejszać produkcję cieczy wodnistej lub poprawiać jej odpływ, dzięki czemu możliwe jest obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego.
Jeśli farmakoterapia nie przynosi oczekiwanych rezultatów i ciśnienie w oku nie obniża się do bezpiecznego poziomu, lekarz może zdecydować o wykonaniu zabiegu. W jego trakcie może zostać utworzona dodatkowa droga odpływu cieczy wodnistej z oka lub otwarty kąt przesączania.
Pacjenci mogą być również kierowani na zabiegi laserowe w obrębie beleczkowania kąta, których celem jest ułatwienie odpływu cieczy wodnistej.
Utrzymujące się przez dłuższy czas podwyższone ciśnienie w oku wymaga stałej opieki lekarskiej i systematycznego stosowania się do zaleceń specjalisty. Zmiana codziennych nawyków żywieniowych może wspierać rezultaty terapii i poprawić ogólny stan zdrowia.
Nie należy jednak traktować domowych sposobów jako zamiennika leczenia okulistycznego. W przypadku rozpoznanego podwyższonego ciśnienia w oku najważniejsze pozostają regularne kontrole i stosowanie zaleconej terapii.
Komponując dietę, staraj się jeść jak najmniej produktów, które podnoszą poziom cukru we krwi i zwiększają poziom insuliny, takich jak pszenne makarony, pieczywo, biały ryż, ziemniaki i słodycze.
Luteina to przeciwutleniacz, który dodatkowo chroni oczy przed szkodliwym działaniem promieni UV. Warto uwzględnić w diecie produkty bogate w luteinę, takie jak ryby, kapusta włoska, brokuły, kiełki zbóż, jajka, natka pietruszki, nektarynki, czarne porzeczki i awokado.
Szczególnie dobrze na wzrok, pamięć i koncentrację wpływają witaminy i minerały zawarte w borówkach amerykańskich. Owoce te wzmacniają również naczynia włosowate w oku.
Nadmierne spożycie tłuszczów zwierzęcych może przyczynić się do zwyrodnień plamki żółtej. Ponadto zbyt duża ilość tłuszczów zwierzęcych może utrudniać wchłanianie kwasów tłuszczowych omega-3, które są budulcem tkanki nerwowej siatkówki oka.
Witamina E, nazywana witaminą młodości, wykazuje właściwości przeciwutleniające i chroni organizm przed działaniem wolnych rodników. W witaminę E bogate są m.in. migdały, margaryna, jajka, marchew, brukselka, orzechy i kiełki pszenicy.
Niezależnie od przyczyny podwyższone ciśnienie w oku wymaga specjalistycznej opieki, pogłębionej diagnostyki i odpowiednio dobranego leczenia. Regularne wizyty u okulisty pozwalają monitorować stan narządu wzroku i ograniczyć ryzyko nieodwracalnych uszkodzeń związanych z jaskrą oraz niekontrolowanym wzrostem ciśnienia wewnątrzgałkowego.
Zobacz też: Czynniki ryzyka wystąpienia jaskry
Przyjmuje się, że prawidłowe ciśnienie wewnątrzgałkowe wynosi 10–21 mm Hg, a średnia wartość to około 16 mm Hg. Ciśnienie przekraczające 24 mm Hg jest wskazaniem do dalszej diagnostyki okulistycznej.
Podwyższone ciśnienie w oku oznacza, że ciśnienie wewnątrz gałki ocznej przekracza wartości uznawane za bezpieczne dla danego pacjenta. Może być związane m.in. z zaburzeniami odpływu cieczy wodnistej i zwiększać ryzyko rozwoju jaskry.
Podwyższone ciśnienie w oku może powodować bóle głowy lub oka, a przy jego gwałtownym wzroście również zaburzenia widzenia, nudności i wymioty. Nagłe pojawienie się takich objawów wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.
Ciśnienie w oku mierzy się za pomocą badania okulistycznego nazywanego tonometrią. Do najczęściej stosowanych metod należą tonometria aplanacyjna oraz bezkontaktowa.
Nie zawsze, ponieważ podwyższone ciśnienie w oku jest jednym z czynników związanych z jaskrą, ale nie oznacza automatycznie jej występowania. Możliwa jest również jaskra normalnego ciśnienia, która rozwija się mimo prawidłowych wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego.
Podstawową metodą obniżania ciśnienia w oku jest leczenie farmakologiczne, najczęściej z wykorzystaniem odpowiednich kropli. Jeśli terapia nie przynosi oczekiwanych rezultatów, lekarz może zalecić zabieg laserowy lub operacyjny.
Zmiana diety i zdrowe nawyki mogą wspierać ogólny stan organizmu, ale nie zastępują leczenia zaleconego przez okulistę. Przy utrzymującym się wysokim ciśnieniu w oku najważniejsze są regularne kontrole i stosowanie odpowiedniej terapii.
Tak, szczególnie niebezpieczny jest gwałtowny wzrost ciśnienia, któremu mogą towarzyszyć silny ból oka i zaburzenia widzenia. Nieleczone podwyższone ciśnienie może wiązać się z uszkodzeniem nerwu wzrokowego i rozwojem jaskry.
Optegra