Alergiczne choroby oczu – rodzaje, objawy, leczenie

17 czerwca 2021

Z roku na rok z alergiami zmaga się coraz więcej Polaków. W sezonie najintensywniejszego pylenia roślin, czyli wiosną oraz latem, alergicy obserwują nie tylko zaostrzenie alergicznego nieżytu nosa, ale także nieprzyjemne objawy związane z narządem wzroku. Oczy są szczególnie narażone na wystąpienia reakcji alergicznej z uwagi na brak istotnych mechanicznych barier, które uniemożliwiałyby dotarcie alergenów na powierzchnię oka. Jakie są objawy alergicznych chorób oczu? Jak sobie z nimi radzić?

Alergiczne choroby oczu – czym się charakteryzują?

Szacuje się, że z alergicznymi chorobami oczu zmaga się około 20–30% populacji. Reakcja alergiczna może dotyczyć różnych struktur narządu wzroku, jednak najczęściej obejmuje spojówki, a nieco rzadziej rogówkę. Objawy mogą pojawić się również na skórze wokół oczu i powiek, powodując ich zaczerwienienie, obrzęk czy uporczywy świąd. W niektórych przypadkach stan zapalny może obejmować także inne struktury oka, dlatego utrzymujących się lub nasilających dolegliwości nie należy bagatelizować.

Do najczęstszych alergenów odpowiedzialnych za alergiczne choroby oczu należą przede wszystkim pyłki traw, chwastów, kwiatów i drzew. Dolegliwości mogą jednak występować również poza sezonem pylenia – ich przyczyną bywają roztocza kurzu domowego, pleśnie, sierść i naskórek zwierząt, a także składniki kosmetyków, produktów do makijażu czy niektórych leków. Charakterystyczne jest to, że objawy często nasilają się po bezpośrednim kontakcie z czynnikiem uczulającym.

Najczęściej występujące alergiczne choroby oczu to:

• alergiczne zapalenie spojówek – najczęstsza postać alergii oczu, często współistniejąca z alergicznym nieżytem nosa,
• atopowe zapalenie spojówki i rogówki – choroba o bardziej przewlekłym i cięższym przebiegu, często związana z atopowym zapaleniem skóry,
• kontaktowe zapalenie skóry powiek i spojówek – rozwija się po kontakcie z konkretną substancją uczulającą, np. kosmetykiem, detergentem lub składnikiem leku.

Niezależnie od rodzaju alergii, typowymi objawami mogą być świąd, zaczerwienienie, pieczenie, łzawienie, obrzęk powiek oraz uczucie ciała obcego w oku. Jeśli dolegliwości są silne, nawracają lub towarzyszą im zaburzenia widzenia, warto skonsultować się z okulistą, który pomoże ustalić przyczynę problemu i dobrać odpowiednie leczenie.

Alergiczne zapalenie spojówek – objawy

Alergiczne zapalenie spojówek jest reakcją zapalną, która pojawia się w wyniku kontaktu oczu z alergenem lub substancją drażniącą. W mechanizmie choroby istotną rolę odgrywają m.in. przeciwciała swoiste IgE. Dolegliwości mogą pojawić się nagle, szczególnie w sezonie pylenia roślin, ale u części osób mają charakter przewlekły i występują przez cały rok. Sezonowe alergiczne zapalenie spojówek jest jedną z najczęstszych alergicznych chorób oczu i często współistnieje z alergicznym nieżytem nosa, świądem skóry czy pokrzywką.

Wiosną i latem częstą przyczyną objawów są pyłki traw, chwastów i drzew. Natomiast jeśli dolegliwości pojawiają się niezależnie od pory roku, ich przyczyną mogą być m.in. roztocza kurzu domowego, pleśnie, sierść zwierząt, lateks czy inne substancje drażniące. Objawy zwykle nasilają się po kontakcie z alergenem i mogą dotyczyć jednego lub obu oczu.

Jak wyglądają oczy alergika? Najczęstsze objawy alergicznego zapalenia spojówek to:

• uporczywy świąd oczu, który jest jednym z najbardziej charakterystycznych objawów alergii,
• zaczerwienienie spojówek,
• pieczenie i podrażnienie,
• uczucie piasku lub ciała obcego w oku,
• nadmierne, wodniste łzawienie,
• obrzęk spojówek i powiek,
• zwiększona wrażliwość na światło,
• rzadziej zmiany skórne wokół oczu oraz przejściowe zaburzenia widzenia.

W przypadku alergii wydzielina z oczu jest zazwyczaj przezroczysta i wodnista, co może pomóc odróżnić alergiczne zapalenie spojówek od niektórych infekcji oka. Nie oznacza to jednak, że na podstawie samych objawów można postawić pewną diagnozę. Jeśli dolegliwości są nasilone, utrzymują się długo lub pojawiają się zaburzenia widzenia, warto skonsultować się z okulistą.

Alergicznemu zapaleniu spojówek może towarzyszyć również alergiczne zapalenie powiek. W takim przypadku charakterystyczny jest przede wszystkim silny świąd skóry wokół oczu, któremu mogą towarzyszyć zaczerwienienie, przesuszenie i obrzęk powiek. Przyczyną może być zarówno alergia wziewna, jak i bezpośredni kontakt z substancją uczulającą, np. składnikiem kosmetyku, kremu, preparatu do demakijażu czy produktu do makijażu.

Leczenie alergicznego zapalenia spojówek

Podstawą leczenia alergicznych chorób oczu jest łagodzenie nieprzyjemnych objawów. Lekarz może zalecić także:

• ograniczenie kontaktu z alergenami (o ile to możliwe),
• przyjmowanie leków, np. przeciwhistaminowych, a w szczególnych przypadkach także kortykosteroidów (miejscowo),
• zastosowanie odczulania (immunoterapii); tę metodę leczenia alergicznego zapalenia spojówek stosuje się w przypadku potwierdzonego związku objawów z kontaktem z konkretnym alergenem.

Kontaktowe zapalenie skóry powiek i spojówek

Kontaktowe zapalenie skóry powiek i spojówek występuje po bezpośrednim zetknięciu z alergenem lub substancją uczulającą, najczęściej są to: detergenty, leki okulistyczne, kosmetyki zawierające barwniki i substancje konserwujące, lateks. Objawami tej choroby są: świąd powiek, zaczerwienienie oka, pojawienie się wodnistej wydzieliny po około 24-72 godzinach od ekspozycji na alergen.

Podczas badania okulistycznego lekarz może zauważyć poszerzenie naczyń spojówki, drobne owrzodzenia, czasami punktowe ubytki nabłonka rogówki i jej zapalenie. Jeśli podejrzewa się, że przyczyną może być reakcja na kilka substancji uczulających, zaleca się wykonanie testów płatkowych.

Leczenie kontaktowego zapalenie skóry powiek i spojówek

Leczenie kontaktowego zapalenia skóry powiek i spojówek wymaga usunięcia z otoczenia chorego substancji uczulającej. Miejscowo stosuje się krople immunosupresyjne lub steroidowe. Ponadto nie należy dotykać i trzeć oczu, warto zastosować chłodne okłady z soli fizjologicznej oraz sztuczne łzy bez konserwantów. Konieczne jest też ograniczenie stosowania miejscowego wszelkich leków i kosmetyków. Doustnie można przyjmować leki przeciwhistaminowe dodatkowo łagodzące świąd.

Atopowe zapalenie spojówek i rogówki

Obustronne atopowe zapalenie spojówek i rogówki ma poważniejszy przebieg, występuje u osób chorujących na atopowe zapalenie skóry (AZS), czyli przewlekłą, nawrotową dermatozę o podłożu alergicznym. Zmiany w narządzie wzroku pojawiają się po kilku latach trwania choroby, a szczyt zachorowań przypada na 3.-5. dekadę życia.

Objawy ze strony spojówek i rogówki pojawiają się po kontakcie z alergenem. Pobudza on komórki odpornościowe, które nie działają prawidłowo, co powoduje rozwój stanu zapalnego oka. Są to:

• obustronne zmiany na skórze powiek (typowe dla AZS),
• zaburzenia wzrostu rzęs i brwi,
• podrażnienie mieszane spojówek,
• występowanie brodawek na spojówce powiek,
• śluzowo-ropna wydzielina,
• światłowstręt, łzawienie, świąd i pieczenie.

Atopowe zapalenie skóry pod oczami i atopowe zapalenie skóry powieki dodatkowo powoduje suchość skóry z cechami lichenifikacji (jest to „starczy wygląd” oczu). Dość często w tej chorobie pojawia się również zgrubienie, a nawet zwłóknienie powieki. Wszystkie zmiany skórne na powiekach mają charakter atopowy.

Leczenie atopowego zapalenia spojówek i rogówki

W leczeniu atopowego zapalenia spojówek i rogówki stosuje się terapię farmakologiczną miejscową i ogólną oraz immunoterapię. Jednocześnie zaleca się podjęcie działań prewencyjnych oraz zapobiegających powikłaniom. W czasie zaostrzenia objawów oraz w przypadku wystąpienia zespołu suchego oka, lekarze zalecają uzupełnienie leczenia o stosowanie tzw. sztucznych łez, które wspierają naturalną barierę ochronną oka i łagodzą dolegliwości związane z alergią.

Zapobieganie atopowemu zapaleniu spojówek i rogówki oraz atopowemu zapaleniu skóry na powiekach sprowadza się do unikania kontaktu z alergenami. Powoduje to osłabienie objawów choroby lub ich ustąpienia, a tym samym umożliwia zmniejszenie dawek lub całkowite odstawienie leków. Nieleczone schorzenie może doprowadzić do rozwoju ciężkich powikłań, powodujących trwałe uszkodzenie wzroku, a w skrajnych przypadkach – także do całkowitej utraty wzroku.

Jak przetrwać sezon pylenia? Wskazówki dla osób z alergią powiek i oczu

1. Powstrzymaj się od dotykania powiek i pocierania oczu, nawet wtedy kiedy bardzo swędzą.
2. W przypadku nasilenia objawów stosuj zimne kompresy, które złagodzą świąd.
3. Stosuj tzw. sztuczne łzy bez konserwantów – pomagają wspierać barierę powierzchniową oka i usuwać z niego alergeny.
4. Używaj oczyszczaczy powietrza – to sposób na minimalizowanie kontaktu z alergenami.
5. Unikaj kontaktu z czynnikami drażniącymi, takimi jak: smog, dym nikotynowy, opary substancji chemicznych.
6. Ograniczaj czas pracy przy komputerze – rzadszy odruch mrugania przyczynia się do nieprawidłowego nawilżenia oka i słabszego wypłukiwania z niego alergenów.
7. Jeśli nosisz soczewki kontaktowe, rygorystycznie przestrzegaj zasad higieny.
8. Noś okulary – stanowią one naturalną barierę, która ogranicza ekspozycję na alergeny.

FAQ