Jak szybko postępuje zaćma i dlaczego u niektórych Pacjentów rozwija się szybciej niż u innych?

10 października 2025

Zaćma jest poważną chorobą oczu, która prowadzi do pogorszenia ostrości wzroku, a nawet jego utraty. Tempo jej rozwoju jest bardzo indywidualne – u jednych objawy narastają powoli przez długie lata, u innych mają gwałtowny przebieg. W tym artykule przybliżamy, jak szybko postępuje zaćma i od czego to zależy.

Czym jest zaćma i kogo może dotyczyć?

W gałce ocznej znajduje się soczewka o grubości ok. pół centymetra, której zadaniem jest ogniskowanie światła na siatkówce. U osób z zaćmą, inaczej kataraktą, dochodzi do częściowego lub całkowitego zmętnienia soczewki, przez co do siatkówki oka dociera niedostateczna ilość światła, a to skutkuje mniej wyraźnym widzeniem.

Choroba ta najczęściej diagnozowana jest u osób starszych. Zaćma związana z wiekiem (zaćma starcza) wynika z naturalnego spowolnienia metabolizmu oraz zaburzeń równowagi biochemicznej i osmotycznej. Powodem jest fakt, że do rozwoju tego schorzenia przyczyniają się czynniki związane ze stylem życia, środowiskowe i medyczne. Wpływ na skłonność do rozwoju choroby mają też czynniki genetyczne.

Do rozwoju tego schorzenia mogą przyczynić się również niektóre choroby ogólne, przyjmowanie niektórych leków ogólnoustrojowych czy niezdrowy styl życia (np. palenie tytoniu).

Objawy zaćmy i ryzyko z nią związane

To, jak szybko postępuje zaćma przekłada się na stopień pogorszenia widzenia. W początkowych etapach choroby, przy niewielkim zmętnieniu soczewki oka, Pacjenci mogą nie podejrzewać jakichkolwiek zmian.

Zwykle pierwszym objawem alarmującym jest pogorszenie widzenia, szczególnie przedmiotów oddalonych. Pacjenci z zaćmą zgłaszają głównie:

• obraz jakby za mgłą;
• obniżony kontrast, czyli zamazywanie konturów;
• gorsze widzenie po zmroku;
• trudności w rozpoznawaniu kolorów;
• większą wrażliwość na światło;
• niekiedy widzenie podwójne.

Wymienione symptomy ulegają nasileniu, znacząco obniżając jakość codziennego funkcjonowania. W skrajnych przypadkach rozwój choroby kończy się całkowitą utratą wzroku.

Jak szybko postępuje zaćma? Czy zawsze tak samo?

Zaćma to choroba przewlekła, która nieleczona postępuje, jednak tempo jej rozwoju może być różne u różnych osób. Najczęściej zaćma postępuje powoli, na przełomie od kilku do kilkunastu lat. Co więcej, bywa rozpoznawana przypadkowo, podczas badań kontrolnych – Pacjent ma już poważne zmiany, których nie odczuwał bądź bagatelizował ich obecność.

Rzadziej do intensywnego pogorszenia widzenia dochodzi w ciągu zaledwie kilku miesięcy, co w dużej mierze wiąże się z określonym typem zaćmy. Zdarzają się sytuacje, gdzie do zmętnienia dochodzi bardzo szybko, niemal natychmiastowo, głównie w wyniku narażenia na niekorzystne czynniki zewnętrzne, takie jak uraz oka czy intensywna ekspozycja na promieniowanie.

Tempo rozwoju zaćmy wtórnej a wiek i stan zdrowia

Pierwsze objawy zaćmy zwykle występują u osób starszych, u których jednocześnie postęp choroby może być bardziej dynamiczny. Wynika to ze spadku zdolności regeneracyjnej organizmu i często chorób współistniejących, takich jak np.:

• cukrzyca,
• jaskra,
• choroby zapalne oka,
• niektóre choroby autoimmunologiczne,
• ciężkie choroby metaboliczne.

Na szybsze pogorszenie wzroku bardziej narażone są również osoby z predyspozycjami genetycznymi. U niektórych zaćma zaczyna się wcześniej i postępuje intensywniej, co jest związane z dziedzicznymi czynnikami wpływającymi na strukturę i funkcjonowanie soczewki.

Zaćma może postępować szybciej również w konsekwencji długotrwałego przyjmowania niektórych leków, np. kortykosteroidów stosowanych przy chorobach autoimmunologicznych, w leczeniu astmy czy po przeszczepach. 

Postęp zaćmy a styl życia i czynniki zewnętrzne

Rozmaite problemy z widzeniem, w tym zaćma, mogą rozwijać się szybko przez niezdrowy tryb życia. Postępowi choroby sprzyjają zwłaszcza:

• nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV;
• dieta uboga w antyoksydanty, witaminy i minerały korzystne dla wzroku;
• nadużywanie alkoholu;
• palenie papierosów;
• narażenie oczu na chemikalia.

Pogłębiający się spadek ostrości widzenia a rodzaje zaćmy

Choroba ta nie jest jednorodna. Występuje w kilku odmianach, które różnią się m.in. etiologią oraz lokalizacją zmian w soczewce. Szybkość postępu zaćmy w dużym stopniu zależy od jej typu.:

• Zaćma wrodzona – może mieć podłoże genetyczne, jak również być następstwem infekcji lub chorób metabolicznych u kobiety ciężarnej, zaburzeń chromosomalnych czy przyjmowanych leków. Ten typ występuje od urodzenia lub ujawnia się niedługo później. Kluczowa w jego przypadku jest szybka interwencja, aby uniknąć nieodwracalnego niedowidzenia.
• Zaćma starcza – występuje najczęściej i zwykle rozwija się stopniowo, w zależności od indywidualnych predyspozycji.
• Zaćma pourazowa – powstaje na skutek urazu oka lub głowy. Zmętnienie może powstać bardzo szybko, ale niekiedy nawet po wielu latach od urazu.
• Zaćma polekowa i pooperacyjna – do zmętnienia może dochodzić bardzo szybko.
• Zaćma jądrowa – zmętnienie występuje w centralnej części soczewki, dlatego w początkowym stadium może dochodzić do czasowej poprawy widzenia z bliska. Choroba zwykle rozwija się powoli, przez lata.
• Zaćma podtorebkowa tylna – zmętnienia znajdują się tuż pod tylną torebką soczewki. Ten rodzaj częściej rozwija się stosunkowo szybko oraz powoduje problemy z widzeniem z bliska oraz przy intensywnym świetle.
• Zaćma korowa – dotyczy zewnętrznej warstwy soczewki. Jej przebieg zwykle jest zmienny, z okresami szybszego i wolniejszego postępu.

Najczęstsze metody leczenia zaćmy

Nie istnieją środki farmakologiczne spowalniające rozwój zaćmy. Jedyną formą leczenia jest zabieg chirurgiczny.

Małoinwazyjną metodą stosowaną do usunięcia zaćmy jest fakoemulsyfikacja. Polega ona na rozbiciu zmętniałej soczewki ultradźwiękami. Z pomocą nacięcia wykonanego laserem w jej miejsce wszczepia się sztuczną soczewkę. Laserowa operacja usunięcia zaćmy zwykle trwa kilkanaście minut. W jej trakcie jednocześnie można trwale skorygować wcześniej występujące wady wzroku.

Czy można spowolnić postęp zaćmy?

Na wystąpienie zaćmy często nie mamy wpływu — decydują o tym predyspozycje genetyczne, rodzaj schorzenia oraz ogólny stan zdrowia. Choroba ta ma charakter postępujący, a proces mętnienia soczewki, gdy już się rozpocznie, nie może zostać całkowicie zatrzymany.

Jednak ponieważ na tempo rozwoju zaćmy wpływa wiele czynników, możliwe jest jego spowolnienie, m.in. poprzez:

• unikać używek – alkoholu, tytoniu;
• unikanie narażenia na chemikalia i substancje drażniące;
• stosowanie okularów z filtrami UV dobrej jakości;
• dbanie o zdrową i zbilansowaną dietę;
• kontrolowanie chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca;
• regularne badania okulistyczne.

Kiedy Pacjent może poddać się zabiegowi usunięcia zaćmy?

Decyzja o zabiegu zależy nie tylko od etapu choroby, ale przede wszystkim jej wpływu na codzienne funkcjonowanie Pacjenta. Nawet umiarkowana zaćma, która rozwija się bardzo powoli, może wymagać usunięcia, jeśli np. utrudnia wykonywanie pracy, czytanie lub stwarza ryzyko podczas prowadzenia pojazdów.

W zaawansowanym stadium zaćmy operacja wciąż jest możliwa, jednak zmętniała soczewka staje się twardsza i trudniejsza do usunięcia. W takich przypadkach kluczowe jest zastosowanie nowoczesnych technik chirurgicznych, które zwiększają skuteczność oraz bezpieczeństwo zabiegu.