Retinopatia surowicza – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

24 stycznia 2023

Centralna retinopatia surowicza, określana również jako centralna surowicza chorioretinopatia (CSCR), jest chorobą dotyczącą przede wszystkim siatkówki i naczyniówki w obrębie plamki. W jej przebiegu dochodzi do gromadzenia się płynu pod siatkówką neurosensoryczną, co może powodować nagłe lub stopniowe pogorszenie widzenia centralnego.

Choroba najczęściej występuje u mężczyzn w młodym i średnim wieku. Jej dokładne mechanizmy nie zostały w pełni poznane, jednak istotną rolę przypisuje się nieprawidłowościom krążenia naczyniówki, zwiększonej przepuszczalności naczyń oraz zaburzeniom funkcjonowania nabłonka barwnikowego siatkówki.

Czym jest centralna retinopatia surowicza?

Centralna retinopatia surowicza (ang. central serous chorioretinopathy, CSR lub CSCR) jest chorobą plamki, w której dochodzi do gromadzenia się płynu podsiatkówkowego. Płyn oddziela siatkówkę neurosensoryczną od nabłonka barwnikowego, tworząc surowicze odwarstwienie siatkówki w okolicy plamki.

CSCR może mieć przebieg ostry, przewlekły lub nawrotowy. W wielu przypadkach płyn podsiatkówkowy wchłania się samoistnie, jednak utrzymująca się choroba może prowadzić do uszkodzenia fotoreceptorów i nabłonka barwnikowego siatkówki, a tym samym do trwałego pogorszenia jakości widzenia.

Retinopatia surowicza – przyczyny i czynniki ryzyka

Dokładna przyczyna centralnej surowiczej chorioretinopatii nie jest znana. Uważa się, że istotną rolę odgrywają zaburzenia funkcjonowania naczyniówki, w tym jej zwiększona przepuszczalność, oraz nieprawidłowości w obrębie nabłonka barwnikowego siatkówki.

Do czynników związanych z większym ryzykiem wystąpienia CSCR zalicza się przede wszystkim:

• przewlekły lub silny stres,
• stosowanie kortykosteroidów,
• nadciśnienie tętnicze,
• zaburzenia związane z nadmiernym wydzielaniem kortyzolu,
• niektóre choroby ogólnoustrojowe.

Szczególne znaczenie mają kortykosteroidy, ponieważ związek między ich stosowaniem a występowaniem centralnej surowiczej chorioretinopatii został dobrze opisany. Dotyczy to różnych dróg podawania steroidów, dlatego w przypadku rozpoznania CSCR lekarz powinien uwzględnić przyjmowane leki.

Wcześniej wskazywano również na możliwy związek choroby z zakażeniem Helicobacter pylori, alkoholem czy niektórymi lekami, jednak znaczenie tych czynników nie jest tak jednoznaczne jak w przypadku stosowania kortykosteroidów.

Jakie są objawy retinopatii surowiczej?

Najbardziej charakterystycznym objawem centralnej surowiczej chorioretinopatii jest pogorszenie widzenia centralnego, często dotyczące jednego oka. Objawy mogą pojawić się stosunkowo nagle i obejmować:

• zamglenie obrazu,
• centralny mroczek,
• zniekształcenie obrazu, czyli metamorfopsje,
• postrzeganie przedmiotów jako mniejszych niż są w rzeczywistości – mikropsję,
• zmniejszenie nasycenia kolorów,
• pogorszenie kontrastu,
• zmianę refrakcji oka.

Niektórzy Pacjenci zauważają, że proste linie wydają się faliste lub wygięte. Charakterystyczne jest również to, że zmiany dotyczą przede wszystkim centralnego pola widzenia, ponieważ choroba obejmuje obszar plamki.

Nasilenie objawów może być różne. W ostrym przebiegu widzenie często poprawia się wraz z wchłanianiem płynu podsiatkówkowego, jednak nawroty choroby lub jej przewlekła postać mogą prowadzić do bardziej trwałych zmian w obrębie siatkówki.

Jak diagnozuje się centralną surowiczą chorioretinopatię?

Podstawą rozpoznania CSCR jest badanie okulistyczne oraz obrazowanie siatkówki. Lekarz może podczas badania dna oka zauważyć zmiany w obrębie plamki, jednak do dokładnej oceny charakteru i zakresu zmian potrzebne są badania dodatkowe.

OCT w diagnostyce retinopatii surowiczej

Jednym z najważniejszych badań jest optyczna koherentna tomografia (OCT). Jest to nieinwazyjne badanie, które pozwala uzyskać szczegółowe przekroje siatkówki i ocenić obecność oraz ilość płynu podsiatkówkowego.

W obrazie OCT można uwidocznić surowicze odwarstwienie siatkówki neurosensorycznej, zmiany nabłonka barwnikowego oraz ewentualne uszkodzenia struktur odpowiedzialnych za prawidłowe widzenie. OCT wykorzystuje się również podczas kontroli, aby ocenić, czy płyn podsiatkówkowy ustępuje.

Angiografia fluoresceinowa i inne badania

W wybranych przypadkach wykonuje się angiografię fluoresceinową (FA). Po dożylnym podaniu środka kontrastowego wykonywana jest seria zdjęć dna oka, dzięki którym można zobaczyć miejsca przecieku i charakterystyczne zmiany naczyniowe.

Pomocne może być również badanie autofluorescencji dna oka (FAF), a w bardziej złożonych przypadkach także angiografia indocyjaninowa (ICGA). Dobór badań zależy od obrazu klinicznego i ma znaczenie między innymi przy planowaniu leczenia.

Retinopatia surowicza – leczenie

Sposób leczenia centralnej surowiczej chorioretinopatii zależy przede wszystkim od czasu trwania choroby, jej przebiegu, nasilenia zmian oraz wpływu na widzenie. W przypadku pierwszego, ostrego epizodu często możliwa jest obserwacja, ponieważ płyn podsiatkówkowy może wchłonąć się samoistnie w ciągu kilku tygodni lub miesięcy.

W przypadku utrzymywania się płynu, choroby przewlekłej lub nawrotów lekarz może zdecydować o wdrożeniu leczenia. Ważne jest również ograniczenie możliwych czynników ryzyka, szczególnie stosowania kortykosteroidów, jeśli pozwala na to stan zdrowia Pacjenta. Odstawianie lub zmiana dawkowania leków steroidowych powinny zawsze odbywać się po konsultacji z lekarzem prowadzącym.

Terapia fotodynamiczna w leczeniu CSCR

Jedną z najważniejszych metod leczenia przewlekłej i nawrotowej centralnej surowiczej chorioretinopatii jest terapia fotodynamiczna (PDT), często wykonywana w zmodyfikowanym protokole z obniżoną dawką lub energią. Jej celem jest ograniczenie nadmiernej przepuszczalności naczyń naczyniówki i zahamowanie gromadzenia się płynu pod siatkówką.

Wybór miejsca i sposobu przeprowadzenia terapii może być poprzedzony odpowiednimi badaniami obrazowymi, w tym angiografią. W przypadku przewlekłej CSCR zmodyfikowana PDT jest obecnie uznawana za jedną z najlepiej udokumentowanych metod leczenia.

Laseroterapia w retinopatii surowiczej

W wybranych przypadkach można zastosować laserową fotokoagulację ogniska przecieku, szczególnie gdy znajduje się ono poza dołkiem środkowym i jego leczenie nie stwarza istotnego ryzyka uszkodzenia centralnego widzenia. Metoda ta może przyspieszyć wchłanianie płynu, jednak jej zastosowanie jest ograniczone ze względu na możliwość uszkodzenia tkanki siatkówki.

Czy stosuje się zastrzyki anty-VEGF?

Iniekcje doszklistkowe leków anty-VEGF nie są standardowym leczeniem niepowikłanej centralnej surowiczej chorioretinopatii. Mogą mieć zastosowanie przede wszystkim wtedy, gdy wraz z CSCR występuje neowaskularyzacja podsiatkówkowa lub inna choroba naczyniowa wymagająca leczenia anty-VEGF.

Czy retinopatia surowicza może ustąpić samoistnie?

Tak. Ostra postać centralnej surowiczej chorioretinopatii często ustępuje samoistnie, a płyn podsiatkówkowy może wchłonąć się w ciągu około 2–3 miesięcy. Z tego powodu w wybranych przypadkach lekarz może zdecydować o obserwacji przez kilka miesięcy zamiast natychmiastowego wdrażania terapii.

Nie oznacza to jednak, że można zrezygnować z kontroli okulistycznych. U części Pacjentów choroba nawraca lub przechodzi w postać przewlekłą, która może prowadzić do trwałych zmian w obrębie siatkówki i pogorszenia widzenia.

W przypadku nagłego pogorszenia widzenia, pojawienia się centralnego mroczka lub zniekształcenia obrazu warto jak najszybciej zgłosić się do okulisty. Odpowiednia diagnostyka pozwala potwierdzić przyczynę objawów i dobrać właściwy sposób postępowania.

FAQ – retinopatia surowicza