Budowa oka – w jaki sposób jest zbudowane ludzkie oko?

5 maja 2022

Oko człowieka jest jednym z najbardziej skomplikowanych narządów w jego organizmie. Budowa oka obejmuje wiele współpracujących ze sobą struktur, które umożliwiają odbieranie i przetwarzanie bodźców wzrokowych. To właśnie dzięki ich prawidłowemu funkcjonowaniu możemy dostrzegać kształty, kolory, ruch czy odległość.

Jak zbudowane jest oko? Poszczególne jego części pełnią określone funkcje – odpowiadają m.in. za doprowadzanie światła do wnętrza oka, ogniskowanie obrazu oraz przekazywanie informacji do mózgu. Poznanie budowy oka pozwala lepiej zrozumieć, jak działa wzrok i co może prowadzić do jego zaburzeń.

Budowa oka ludzkiego – informacje ogólne

Oko swoim kształtem łudząco przypomina kulę. Budowa oka ludzkiego jest jednak znacznie bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Długość osiowa gałki ocznej, mierzona od szczytu rogówki do bieguna tylnego, wynosi około 23–24 mm, a jej waga to około 7–8 g. Gałka oczna znajduje się w oczodole, który zapewnia jej naturalną ochronę przed urazami i czynnikami zewnętrznymi. W jej budowie wyróżnia się trzy podstawowe warstwy: błonę zewnętrzną, środkową oraz wewnętrzną. Każda z nich pełni określone funkcje i odpowiada za prawidłowe działanie poszczególnych struktur oka.

Ważnym elementem, który należy uwzględnić, opisując budowę oka ludzkiego, jest również ciało szkliste. To gęsta, galaretowata i przezroczysta substancja wypełniająca większą część wnętrza gałki ocznej. Składa się w około 98% z wody oraz w około 2% z kwasu hialuronowego i włókien kolagenowych. Ciało szkliste pomaga utrzymać właściwy kształt gałki ocznej oraz uczestniczy w utrzymaniu odpowiednich warunków wewnątrz oka. Jego przezroczystość ma również znaczenie dla procesu widzenia – pozwala promieniom świetlnym przechodzić przez wnętrze gałki ocznej i docierać z soczewki do siatkówki.

Oko człowieka jest jednym z najbardziej skomplikowanych narządów w jego organizmie. To właśnie oczy pełnią kluczową rolę w przetwarzaniu obrazów, są także odpowiedzialne za tak istotne kwestie, jak utrzymywanie równowagi czy koordynacja ruchowa. Jak zbudowane jest oko?

Budowa gałki ocznej – warstwa zewnętrzna, środkowa i wewnętrzna

Wnętrze gałki ocznej otaczają aż 3 błony:

• warstwa zewnętrzna – twardówka. Jest mocna, bardzo wytrzymała i ma biały kolor. W tylnej części przechodzi w tzw. pochewkę nerwu wzrokowego, natomiast w przedniej – w rogówkę (jest przezroczysta, nieunaczyniona), przez którą światło przenika do wnętrza oka. Przezroczysta błona otaczająca rogówkę to z kolei spojówka – chroni przednią część oka oraz wewnętrzną stronę powiek;
• warstwa środkowa – naczyniówka (chorioidea). Jest ciemna, dzięki czemu zapobiega odbijaniu się światła we wnętrzu oka. Zbudowana jest przede wszystkim z naczyń krwionośnych odżywiających oczy. Znajdują się w niej rozgałęzione żyły oraz tętnice. W jej przedniej części zlokalizowana jest tęczówka – to ona odpowiada za kolor oczu. Źrenica natomiast to charakterystyczny, czarny otwór w centrum tęczówki. Co kluczowe, mięśnie tęczówki mogą regulować wielkość źrenicy przepuszczając odpowiednio więcej bądź mniej światła.
• warstwa wewnętrzna – siatkówka (retina). To światłoczuła część oka, która odpowiedzialna jest za odbieranie bodźców świetlnych przetwarzanych w bodźce nerwowe. Za sprawą nerwu wzrokowego, docierają one do mózgu, gdzie są dalej przetwarzane. W rezultacie mózg przetwarza zebrane impulsy w obrazy. Na siatkówce zlokalizowane są dwa rodzaje światłoczułych komórek fotoreceptorowych: czopki (pozwalają dostrzegać barwy i szczegóły) oraz pręciki (dzięki nim można dostrzegać rozmaite obiekty nawet przy słabym oświetleniu. Co ciekawe, w oczach człowieka znajduje się około 120 milionów pręcików oraz około 6 milionów czopków. Gdy jeden lub więcej rodzajów czopków ulegają uszkodzeniu, mówi się o tym, że człowiek cierpi na tzw. „ślepotę barw”.

Przeczytaj również:

>> Choroby siatkówki – poznaj te najczęściej występujące

Jak zbudowane jest oko – pozostałe elementy

Narząd wzroku jest niezwykle rozbudowany – składa się z wielu dodatkowych elementów, dzięki którym może spełniać swoją rolę.

Przykładowo, jedną z ważniejszych części oka jest soczewka, która znajduje się między ciałem szklistym a siatkówką. Soczewka nie jest unerwiona. Stanowi ważny element w układzie optycznym oka. Odpowiada za załamywanie promieni świetlnych i skupianie ich na siatkówce.  Soczewka ma zdolność zmiany swego kształtu, dzięki czemu może zmniejszać lub zwiększać moc optyczną. Mechanizm ten nazywany jest akomodacją. Umożliwia on ostre widzenie przedmiotów znajdujących się w różnej odległości od oka.

W wyniku częściowego bądź całkowitego zmętnienia soczewki oka, wiele osób cierpi na zaćmę (tzw. kataraktę), której objawy powoli się nasilają i w rezultacie pogarszają widzenie. Z problemem tym można jednak skutecznie walczyć, decydując się na wysoce skuteczną operację usunięcia zaćmy.

Wspomniana już rogówka jest natomiast odpowiedzialna za załamywanie promieni świetlnych i skupianie ich. Plamka żółta to również integralna część oka – znajduje się w centrum siatkówki. Ma żółty kolor (czemu zawdzięcza swoją nazwę), a jej zadaniem jest skupianie światła, dzięki czemu możliwe jest prawidłowe widzenie. Mięśnie znajdujące się wokół soczewki regulują jej kształt – w rezultacie możliwe jest dostrzeganie przedmiotów z różnych odległości. Ciecz wodnista natomiast wypełnia przestrzeń pomiędzy soczewką a rogówką. Razem ze wspomnianym już ciałem szklistym nadaje oczom kształt.

Budowa gałki ocznej – jak widzi człowiek?

Zastanawiasz się, jak w praktyce działa narząd wzroku? W pierwszej kolejności promienie świetlne wpadają do oka przez rogówkę. Następnie ulegają załamaniu w wyniku czego zmienia się wielkość źrenicy – im więcej światła wpada przez rogówkę (np. w słoneczne dni lub przy intensywnym sztucznym oświetleniu), tym staje się węższa. Po zmroku natomiast się rozszerza. Gdy światło przejdzie już przez źrenicę, dociera do soczewki, która zmienia swój kształt, dostosowując się do tego, czy obserwowany obiekt znajduje się blisko czy daleko. Na koniec, czopki oraz pręciki zlokalizowane w siatkówce mogą zamienić bodźce świetle w impulsy elektryczne, które wysyłane są do mózgu przez nerw wzrokowy. Dzięki temu Twój mózg może zinterpretować je jako obraz.